Najintenzivniji talas negativnih komentara o LGBTIQ+ u medijskim člancima zabilježen je 2013. godine, u vrijeme održavanja prve Parade ponosa u Budvi, a o ovoj zajednici u medijima najčešće se izvještava povodom incidenata i političkih rasprava, dok izostaje kontinuirano praćenje svakodnevnih tema.

To je sopštila projektna koordinatorka Centar za monitoring i istraživanje (CeMI) Andrea Rovčanin gostujući na Televiziji Adria, gdje je predstavila rezultate analize o predstavljanju LGBTIQ+ zajednice u crnogorskim online medijima, sa posebnim fokusom na komentare čitalaca.

Istraživanje je obuhvatilo period od 2012. do 2024. godine i analiziralo sadržaj na tri onlajn portala – Vijesti, Analitika i IN4S. Kako je pojasnila Rovčanin, cilj je bio da se, nakon višegodišnjeg izostanka sistemskih podataka, pruži empirijska analiza načina na koji mediji izvještavaju o LGBTQ+ temama, ali i kakva se javna rasprava vodi u komentarima.

„Često govorimo o utisku da je diskusija izrazito negativna ili da se stanje popravlja, ali bez dugoročnih i mjerljivih podataka ti zaključci ostaju na nivou utisaka i pretpostavki. Zato smo željeli da ponudimo konkretnu analizu trendova kroz više od decenije“, kazala je Rovčanin.

U okviru istraživanja analizirano je 3.250 članaka i oko 35.000 komentara. Korišćen je kombinovani metod – ručno i mašinsko kodiranje. Oko 25 odsto komentara nasumično su kodirali obučeni analitičari prema unaprijed definisanim pravilima, dok je ostatak obrađen uz pomoć kompjuterskog modela.

Komentari su klasifikovani prema sentimentu – kao pozitivni, negativni ili neutralni, a potom grupisani u 18 tematskih cjelina koje su se najčešće pojavljivale u narativima.

Prema rezultatima, oko 80 odsto komentara imalo je negativan ton. Iako svi negativni komentari ne predstavljaju otvoreni govor mržnje, Rovčanin je istakla da je zabrinjavajuća njihova kontinuirana prisutnost tokom cijelog posmatranog perioda.

„Negativnost se kroz godine transformisala. Ranije su komentari češće sadržali otvorene uvrede i pozive na nasilje, dok se danas negativni stavovi češće pakuju u ideološke i političke narative, često pod izgovorom slobode govora“, navela je Rovčanin.

Kao godina sa najviše članaka, komentara i negativnih reakcija izdvojena je 2013, kada je u Crnoj Gori održana prva Parada ponosa u Budvi. Povećana medijska pažnja i intenzivniji negativni ton zabilježeni su i 2018. i 2019. godine, u vrijeme javne rasprave o Zakonu o životnom partnerstvu lica istog pola, kao i 2021., kada su mediji izvještavali o napadima na pripadnike LGBTIQ+ zajednice.

Rovčanin je ukazala da se o LGBTIQ+ temama najčešće izvještava povodom konkretnih događaja ili incidenata, dok izostaje kontinuirano praćenje svakodnevnih životnih tema.

Prema podacima, u periodu 2012–2013. godine pozitivni komentari činili su oko 12 odsto ukupnog broja, dok su u 2023. i 2024. godini dostigli oko 23 odsto. Ipak, istovremeno je zabilježen pad komentara koji se mogu okarakterisati kao otvorena i jasna podrška LGBTIQ+ zajednici.

„To ne znači nužno da je riječ o suštinskom napretku. Dio tih komentara je informativan ili umjereniji u odnosu na raniji period, ali i dalje imamo vrlo mali broj otvoreno podržavajućih stavova u poređenju sa negativnim“, pojasnila je Rovčanin.

Govoreći o ulozi medija, ona je istakla da oni imaju značajnu odgovornost u oblikovanju javnog diskursa, posebno kroz moderaciju komentara.

Prema podacima istraživanja, oko pet odsto komentara bilo je moderirano i naknadno obrisano. Međutim, veliki broj negativnih i uvredljivih komentara ostao je vidljiv, što, kako navodi, doprinosi normalizaciji takvog govora.

„Ako moderacija nije dosljedna, komentari postaju plodno tlo za širenje diskriminacije i govora mržnje, bez obzira na ton samog teksta“, kazala je Rovčanin.

Među ključnim preporukama istraživanja je pokretanje strateškog dijaloga između Vlade, medija, civilnog sektora i Agencije za audio-vizuelne i medijske usluge, s ciljem kreiranja javnih kampanja o štetnosti govora mržnje.

Istaknuta je i potreba za radionicama i obukama iz oblasti digitalne i medijske pismenosti za novinare i urednike, kao i jačanje regulatornog nadzora i jasnijih, javno dostupnih uređivačkih politika kada je riječ o moderaciji komentara.

Rovčanin je poručila da metodologija istraživanja omogućava primjenu i na druge društveno važne teme i veći broj medija, kao i da bi ovakve dugoročne analize trebalo da postanu praksa u Crnoj Gori.