Pregovaračko poglavlje 23 - Pravosuđe i temeljna prava predstavlja jedan od ključnih stubova procesa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji, s obzirom na to da obuhvata reforme u oblastima nezavisnosti i efikasnosti pravosuđa, borbe protiv korupcije i zaštite temeljnih prava. Ovo poglavlje otvoreno je na Međuvladinoj konferenciji između Crne Gore i Evropske unije održanoj 18. decembra 20 13. godine, kada su u Zajedničkoj pregovaračkoj poziciji Evropske unije utvrđena privremena mjerila koja su trebala usmjeravati reformski proces u oblasti vlad avine prava tokom pregovora o pristupanju.
U narednim godinama napredak u ispunjavanju ovih mjerila bio je predmet kontinuiranog praćenja od strane Evropske komisije kroz redovne izvještaje o napretku, kao i kroz mehanizam procjene privremenih mjerila (Interim Benchmark Assessment Report IBAR). Na Međuvladinoj konferenciji održanoj 26. juna 2024. godine u Briselu Crna Gora je dobila pozitivan IBAR za poglavlja 23 i 24, čime je potvrđeno da su privremena mjerila u velikoj mjeri ispunjena i da je pregovarački proces u oblasti vladavine prava prešao u završnu fazu, fokusiranu na ostvarivanje održivih rezultata u implementaciji reformi.
U skladu sa tim, Evropska unija je definisala završna mjerila za poglavlje 23 koja predstavljaju preduslov za njegovo zatvaranje. Završna mjerila usmjerena su na tri ključne oblasti: dalju konsolidaciju reforme pravosuđa u skladu sa evropskim standardima n ezavisnosti, odgovornosti i efikasnosti; jačanje institucionalnih kapaciteta i rezultata u prevenciji i suzbijanju korupcije, uključujući korupciju na visokom nivou; kao i osiguravanje pune zaštite temeljnih prava u zakonodavnom i institucionalnom okviru, uz spremnost za primjenu relevantne pravne tekovine Evropske unije nakon pristupanja.
U okviru navedenog okvira, posebno je značajno završno mjerilo 2, koje se odnosi na uspostavljanje snažnog i djelotvornog sistema za prevenciju i suzbijanje korupcije, uključujući korupciju na visokom nivou. Ovo mjerilo podrazumijeva dalji razvoj instituci onalnih kapaciteta, unapređenje zakonodavnog okvira i ostvarivanje mjerljivih rezultata u otkrivanju, istrazi i procesuiranju koruptivnih krivičnih djela. Poseban fokus stavljen je na jačanje mehanizama prevencije korupcije, efikasnije sprovođenje finansij skih istraga i oduzimanje imovinske koristi stečene kriminalnom djelatnošću, kao i na unapređenje koordinacije između nadležnih institucija.
Radi operacionalizacije obaveza koje proizilaze iz završnih mjerila, Vlada Crne Gore je 25. aprila 2025. godine usvojila Akcioni plan za ispunjavanje završnih mjerila u pregovaračkom poglavlju 23 Pravosuđe i temeljna prava. Dokument definiše skup konkret nih aktivnosti, institucija nosilaca i rokova za njihovu realizaciju, sa ciljem obezbjeđivanja mjerljivih rezultata u ključnim oblastima reforme vladavine prava. Akcioni plan izrađen je kroz rad pregovaračke radne grupe za poglavlje 23, uz konsultacije sa relevantnim institucijama, predstavnicima civilnog društva i međunarodnim partnerima.
Implementacija Akcionog plana prati se kroz redovne izvještaje o realizaciji aktivnosti, koji omogućavaju sistematsko praćenje napretka i identifikovanje izazova u sprovođenju planiranih reformi. Ovaj tehnički izvještaj fokusira se na implementaciju završnog mjerila 2 , koje se odnosi na uspostavljanje snažnog i djelotvornog sistema za prevenciju i suzbijanje korupcije, uključujući korupciju na visokom nivou. U tom kontekstu, izvještaj pruža pregled ključnih zakonodavnih, institucionalnih i operativnih mjera koje su preduzete u cilju jačanja integriteta javnog sektora, unapređenja institucionalne koordinacije i ostvarivanja konkretnih rezultata u procesuiranju korupcije.
Tehnički izvještaj dio je projekta ,,Digni glas: za Crnu Goru bez korupcije" podržanog od strane Biroa za borbu protiv međunarodne trgovine drogom i sprovođenje zakona (INL) Američke ambasade u Crnoj Gori.